USD49,19EUR54,98ALTIN6.537,57Istanbul13° Bulutlu4:23ÖĞLE'YEKALAN SÜRE
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 95 yıllık köklü geçmişiyle ülkenin ekonomik bağımsızlığını temsil ediyor. Fiyat istikrarı hedefiyle çalışmalarını sürdürüyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ülkenin ekonomik bağımsızlığını güçlendirme hedefiyle 3 Ekim 1931’de resmen faaliyete geçerek 95. kuruluş yıl dönümünü kutluyor. Birinci Dünya Savaşı sonrası bağımsız para politikası ihtiyacıyla başlayan süreç, 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde tartışıldı ve 11 Haziran 1930’da kabul edilen 1715 sayılı kanunla yasal zemine oturdu.
Merkez Bankası’nın kurulma çalışmaları, 1927’de dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda’nın sunduğu kanun taslağıyla hız kazandı. Hollanda Merkez Bankası Başkanı Dr. Gerard Vissering ile İtalyan uzman Kont Volpi’nin hazırladığı raporlar, bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğini vurguladı. Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf’un katkılarıyla hazırlanan tasarı, 30 Haziran 1930’da Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
TCMB, 1940’lı yıllarda İkinci Dünya Savaşı’nın etkileriyle kamu kesiminin finansman açığını kapatma görevini üstlendi. 1950’lerde büyüme ve kalkınmanın finansmanını sağladı ve Hazineye kısa vadeli avans imkanı tanıdı. Banka, 1955 yılında banknot matbaasını kurarak 1958’den itibaren banknotların yurt içinde basımına başladı.
1960’lı yıllarda planlı ekonomiye geçişle birlikte TCMB, genişlemeci para politikaları izledi ve kamuya kaynak sağlamayı sürdürdü. 14 Ocak 1970’te kabul edilen 1211 sayılı TCMB Kanunu, Bankanın yasal statüsünü, organizasyon yapısını ve yetkilerini önemli ölçüde değiştirdi. Anonim şirket statüsü korunan Bankanın sermayesi artırıldı ve Hazinenin payı yüzde 51’den az olamayacak şekilde belirlendi.
1211 sayılı kanun, “Guvernörlük” adı verilen Başkanlık Makamını oluşturdu; Naim Talu ilk Guvernör olarak atandı. Ayrıca, Başkan ve Başkan yardımcılarından oluşan Yönetim Komitesi kuruldu. Bu dönemde Hazineye verilebilecek kısa vadeli avans miktarı, ilgili yıl bütçe ödeneklerinin yüzde 15’i oranında yükseltildi.
Türkiye ekonomisinde 24 Ocak 1980 kararlarıyla başlayan yapısal dönüşüm, TCMB için de bir dönüm noktası oldu. Finansal serbestleşme süreci, para ve kur politikalarının piyasa ekonomisiyle uyumlu yürütülmesi için adımlar attı. Mevduat ve kredi faizlerinin piyasa koşullarında belirlenmesi hükme bağlandı.
TCMB, 1983’te altın ve döviz rezervlerini etkin yönetme yetkisi kazandı. 1987’de açık piyasa işlemleri yapmaya başlayarak modern para ve döviz piyasalarının oluşumuna öncülük etti. 1989’da Türk Lirası’nın konvertibl ilan edilmesiyle daha esnek bir döviz kuru rejimine geçildi.
1994 ve 1997 yıllarında alınan kararlar, Hazine’nin Merkez Bankası kaynaklarını kullanımına sınır getirdi ve kısa vadeli avans kullanımını yasakladı. 2001 krizi sonrası 25 Nisan 2001’de yapılan kanun değişiklikleri, fiyat istikrarını TCMB’nin temel amacı olarak tanımladı. Banka, para politikası araçlarını belirleme konusunda araç bağımsızlığına kavuştu.
Bu dönemde, Bankanın Hazine ve diğer kamu kurumlarına avans vermesi, kredi açması ve borçlanma araçlarını birincil piyasadan satın alması yasaklandı. Para Politikası Kurulu (PPK), para politikası stratejilerinin ve karar alma mekanizmalarının kurumsallaşması amacıyla oluşturuldu. 2002 yılında enflasyon hedeflemesi rejimine geçildi.
1 Ocak 2005’te Türk lirasından altı sıfır atılarak Yeni Türk Lirası tedavüle çıkarıldı. 1 Ocak 2009’da ise “yeni” ifadesi kaldırıldı. TCMB, günümüzde nitelikli insan kaynağı, köklü kurum kültürü ve güçlü teknik kapasitesiyle fiyat istikrarının sağlanması ve sürdürülmesi için çalışmalarını sürdürüyor. Kuruluşundan bugüne 27 kişi TCMB Başkanı olarak görev yaparken, mevcut Başkan Dr. Yaşar Fatih Karahan bu görevi sürdürüyor.
Yorum Yap